Nuri Demirağ’ın Unutulmaz Başarı Hikâyesi.. Sivas’ın Divriği ilçesinde dünyaya gelen Mehmet Nuri Demirağ, Cumhuriyet tarihinin en önemli sanayicileri arasında yer aldı. “Türk Zaferi” adını verdiği sigara kâğıtlarını üreterek ticaret hayatına atılan Demirağ, demir yolu projelerinden yerli uçak üretimine kadar gerçekleştirdiği yatırımlarla Türkiye’nin sanayileşme sürecine damga vurdu.
Divriği’den Türkiye’nin İlk Uçak Fabrikasına! Nuri Demirağ’ın Unutulmaz Başarı Hikâyesi!
1886 yılında Sivas’ın Divriği ilçesinde doğan Mehmet Nuri Demirağ, henüz 3 yaşındayken babasını kaybetti. Annesinin yetiştirdiği Demirağ, ilk eğitim yıllarını Divriği’de geçirdi ve ortaöğrenimini Divriği Rüştiye Mektebinde tamamladı.
1903 yılında Ziraat Bankasının açtığı sınavı kazanarak memuriyet hayatına başlayan Demirağ, 1910 yılında Maliye Bakanlığının sınavını da başarıyla tamamladı. Maliye teşkilatında çeşitli görevlerde bulunan Demirağ, 1918-1919 yıllarında maliye müfettişliğine kadar yükseldi.
İstanbul’un işgal altında bulunduğu dönemde memuriyetten ayrılarak ticarete yönelen Nuri Demirağ, biriktirdiği 56 altınla Eminönü’nde küçük bir dükkân açtı. Burada “Türk Zaferi” adını verdiği sigara kâğıtlarını üretmeye başladı.
Kurtuluş Savaşı yıllarında milli duyguların ön plana çıktığı dönemde ürettiği sigara kâğıtları büyük ilgi gördü. Demirağ, ticari faaliyetlerini sürdürürken Müdafaa-i Hukuk Cemiyetinin Maçka Şubesinde de görev aldı.
Cumhuriyet’in ilan edilmesinin ardından Türkiye’nin kalkınmasında demir yollarının önemini gören Demirağ, bu alanda büyük yatırımlara yöneldi.
1926 yılında Samsun-Sivas demir yolu inşaatını üstlenen Fransız şirketin işi bırakmasının ardından açılan ihaleye katılan Demirağ, projeyi üstlenerek demir yolu yapımına başladı.
Daha sonra Samsun-Erzurum, Fevzipaşa-Diyarbakır ve Sivas-Erzurum demir yolu hatlarının yapımında görev aldı. Yaklaşık 1250 kilometrelik demir yolu inşaatını gerçekleştirerek Cumhuriyet’in ulaşım altyapısının gelişmesine önemli katkılar sağladı.
Demir yolu alanındaki başarıları, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün de dikkatini çekti. Atatürk, ülkeyi demir ağlarla örme çalışmalarındaki katkılarından dolayı Nuri Bey’e “Demirağ” soyadını verdi.
Demirağ, demir yollarının yanı sıra Türkiye’nin sanayi altyapısının gelişmesinde de önemli görevler üstlendi. Karabük Demir Çelik, Bursa Merinos ve İzmit Selüloz tesisleri ile İstanbul’daki çeşitli yapıların inşaat çalışmalarında yer aldı.
Türkiye’nin kendi uçağını üretmesi gerektiğine inanan Nuri Demirağ, 1936 yılında havacılık sanayisine yatırım yapmaya karar verdi. İstanbul Beşiktaş’ta yerli uçak üretimi amacıyla bir atölye kurdu.
Aynı dönemde Yeşilköy’de bulunan Elmaspaşa Çiftliği’ni satın alarak burada geniş bir uçuş alanı, hangarlar ve uçak bakım atölyeleri oluşturdu.
Demirağ, yalnızca uçak üretmekle yetinmedi. Türkiye’nin kendi pilotlarını yetiştirmesi gerektiğini düşünerek Gök Okulu’nu kurdu ve gençlerin havacılık alanında eğitim almasına öncülük etti.
1936 yılında Nu.D-36 adı verilen tek motorlu eğitim uçağı üretildi. 1938 yılında ise altı yolcu kapasiteli, çift motorlu Nu.D-38 yolcu uçağı geliştirildi.
Demirağ’ın havacılık alanındaki çalışmalarının en dikkat çekici gelişmelerinden biri 1941 yılında yaşandı. Türk yapımı bir uçak, İstanbul’dan havalanarak Sivas’ın Divriği ilçesine ulaştı.
Bu tarihi uçuşu gerçekleştiren pilot ise Gök Okulu mezunlarından ve Nuri Demirağ’ın oğlu olan Galip Demirağ'dı.
Böylece Divriği’de dünyaya gelen Nuri Demirağ’ın yerli uçak üretme hayali, memleketine gerçekleştirilen uçuşla ayrı bir anlam kazandı.
Demirağ, havacılık alanındaki girişimlerinin yanı sıra 1929 yılında Türkiye’nin ilk yerli paraşüt üretimini de gerçekleştirdi.
Ancak büyük umutlarla başlatılan yerli uçak üretimi süreci, Türk Hava Kurumu ile yaşanan anlaşmazlıkların ardından sekteye uğradı.
Türk Hava Kurumu, Demirağ’ın fabrikasına 65 planör ve 10 eğitim uçağı siparişi verdi. Planörlerin teslim edilmesine rağmen uçakların kabul aşamasında sorunlar yaşandı.
Deneme uçuşları sırasında meydana gelen bir kazanın ardından Türk Hava Kurumu siparişini iptal etti. Demirağ, yaşanan anlaşmazlığı yargıya taşıdı ancak açtığı davadan istediği sonucu alamadı.
Yurt dışına uçak satışı konusunda da çeşitli engellerle karşılaşan Demirağ, yeni siparişler alamaması üzerine uçak fabrikasını kapatmak zorunda kaldı.
Sanayi ve havacılık alanındaki girişimlerinin ardından siyasete de adım atan Nuri Demirağ, 1945 yılında Türkiye’nin çok partili siyasi hayatındaki ilk muhalefet partisi olan Milli Kalkınma Partisi’ni kurdu.
Partisi seçimlerde beklediği başarıyı elde edemese de Demirağ siyasi çalışmalarını sürdürdü. 1954 genel seçimlerinde Demokrat Parti listesinden bağımsız Sivas milletvekili seçilerek Türkiye Büyük Millet Meclisine girdi.
Hayatı boyunca Türkiye’nin ekonomik bağımsızlığını kazanması, sanayisinin gelişmesi ve yerli üretimin güçlenmesi için çalışan Mehmet Nuri Demirağ, 13 Kasım 1957 tarihinde İstanbul’da hayatını kaybetti. Cenazesi Zincirlikuyu Mezarlığı’na defnedildi.
Divriği’de başlayan hayat yolculuğunu Türkiye’nin dört bir yanında gerçekleştirdiği yatırımlarla sürdüren Nuri Demirağ, demir yollarından uçak fabrikasına uzanan başarılarıyla Cumhuriyet’in sanayileşme tarihine adını yazdırdı.
Yerli uçak üretimi hayalini dönemin şartları nedeniyle sürdüremese de ortaya koyduğu girişimcilik anlayışı, havacılık yatırımları ve sanayi projeleriyle Türkiye’nin kalkınma tarihinde önemli bir miras bıraktı.
Nuri Demirağ, Divriği, Yerli Uçak, Türk Havacılık Tarihi
Büyük Sivas Haber – Sivas Haberler
